Tiêu chuẩn – thủ tục đầu tiên phải vượt qua

0
62

Tiêu chuẩn – thủ tục đầu tiên phải vượt qua

Kim Hạnh

(TBKTSG) – Cuộc hội nhập kinh tế thế giới của Việt Nam ngày càng sâu. Để hội nhập, cần phải làm thủ tục đầu tiên. Mà đó không phải là… tiền đâu. Đó là: Tiêu chuẩn đâu? Nói thủ tục đầu tiên là tiêu chuẩn, nhiều người nông dân tròn mắt vì nghe lạ. Với thế giới thì quá hiển nhiên không cần nói. Đến khi giải thích thông rồi, thì từ lạ chuyển qua… ngại.

Tháng 8-2018, chúng tôi thực hiện một cuộc khảo sát nông dân về tiêu chuẩn với 70 tập thể, cá thể đang sinh hoạt trong các hội quán của tỉnh Đồng Tháp, trong đó, 28% là hợp tác xã, còn lại là tổ hợp tác và hộ cá thể. 98% nông dân có nghe nói đến VietGAP (tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam), 44% nghe về GlobalGAP (tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt thông dụng của thế giới) nhưng đến nay chỉ có 20% đã lấy chứng nhận VietGAP. Nhận thức, tâm lý, thói quen đã cản trở họ đến với tiêu chuẩn.

Tại sao tôi phải làm theo tiêu chuẩn?

Câu hỏi thường nghe từ nông dân là: lấy tiêu chuẩn rồi, giá bán hàng hóa có nâng được không? Hoặc, có tiêu chuẩn là bán được hàng phải không? Cũng tháng 8 vừa rồi, tôi có đưa một số nông dân đi tham dự Thaifex, hội chợ thực phẩm đồ uống quốc tế tổ chức tại Bangkok (Thái Lan). Nông dân tận mắt thấy, thay cho những cuốn catalogue đẹp là một “ô vuông chứa đầy lăng quăng”: QR code của doanh nghiệp. Bên cạnh là một tấm bảng lớn hơn ghi đủ các loại tiêu chuẩn quốc tế mà công ty được chứng nhận. Cứ quét nhanh cái QR code, tải về, là có đủ thông tin về doanh nghiệp và sản phẩm. Và cứ đọc kỹ dãy các mã số, cả ký tự cũng như con số, là hiểu đẳng cấp, uy tín, thị trường của doanh nghiệp.

Nông dân mình lâu nay thường chỉ bán hàng cho thương lái xuất đi Trung Quốc, có thấy đòi hỏi tiêu chuẩn gì đâu? Bán hàng cho siêu thị thì bắt đầu phải có VietGAP và họ bực mình nhiều với chuyện phải “ghi nhật ký”. Số nông dân tự nguyện làm VietGAP chỉ tới 20%, mà đó là tỷ lệ ở nơi có nhiều hội quán, môi trường sinh hoạt cộng đồng tiên tiến.

Tính tật của người nông dân Việt là thiếu kết nối, thiếu kỷ luật. Giờ kinh tế hội nhập buộc phải bỏ hai chữ K này, không thì thôi, cứ kiếm nghề khác làm ăn. Xã hội Việt Nam quá quen với những bằng cấp, chứng chỉ, giấy tờ để đối phó, đi mua được, lo được, chạy được, nay phải nghĩ khác hoàn toàn. Nông dân nghe là bây giờ, ngay cả Trung Quốc cũng bắt đầu đòi tiêu chuẩn, chẳng bao lâu nữa, đường tiểu ngạch cũng bị hỏi “thủ tục đầu tiên” thì âu lo. Nhưng đồng bằng cũng đã có nhiều hợp tác xã bắt đầu tiếp cận VietGAP, GlobalGAP, nếu nông dân được đi thăm các nơi này nhiều hơn thì việc bắt tay làm tiêu chuẩn sẽ dễ hơn, bởi với họ, “thấy mới tin”.

Tôi có ông bạn nổi tiếng, anh Huy Long An. Anh ấy nổi tiếng với chuối FOHLA bán đều đều cho thị trường Nhật Bản. Mà anh ấy chỉ có tiêu chuẩn VietGAP của Việt Nam chứ chưa có tiêu chuẩn quốc tế nào hết. Khi khách hàng Nhật (vốn đã làm ăn và tin cậy sản phẩm khác của anh như tôm, bưởi…) đặt vấn đề mua chuối, họ đưa ra 200 chỉ tiêu để anh cân nhắc xem có đáp ứng được không. Suy nghĩ kỹ, anh trả lời, được. Công việc ghi nhật ký canh tác theo anh còn cực hơn chính việc canh tác nhưng “mình cần khách thì mình phải làm cho bằng được”. Khách phàn nàn một đợt chuối bị đen cuống, trầy xước vỏ là anh bay qua Nhật ngay để tận mắt xem mấy “đứa con” của mình bị lỗi chỗ nào rồi về liền, đưa giải pháp với hạn cuối khắc phục rõ ràng. Họ tin anh vì tiêu chuẩn “thực” của anh là: làm ăn có kỷ luật, có trách nhiệm. Đó chính là bảo chứng cho niềm tin của khách hàng. Tiêu chuẩn là dấu ấn cụ thể để giao tiếp, thể hiện tính cam kết, còn nội dung, gốc gác của niềm tin chính là tính kỷ luật và tinh thần trách nhiệm với những gì mình hứa với khách hàng.

VietGAP, GlobalGAP và Local GAP

Thiếu tiêu chuẩn thì không có chìa khóa mở cửa thị trường nhưng có đủ các tiêu chuẩn mà không có sự chấp nhận của thị trường thì cũng không bán được hàng.

Tạo ấn tượng mạnh để bán hàng hiện nay là tiêu chuẩn hữu cơ. Trên thị trường, nhiều nhà thương mại cứ nói sản phẩm họ bán đạt chứng nhận hữu cơ. Nói vậy không đúng. Với tiêu chuẩn hữu cơ Mỹ và EU, cần ít nhất ba năm theo đuổi tốn một núi tiền và một núi công khó, phải có ý chí và sự kiên trì hết mức của đội ngũ: từ kiểm định tính an toàn của đất, nước, giống, vật tư sử dụng, quy trình canh tác cho đến toàn bộ khâu bảo quản, chế biến, lưu thông, chỉ một sơ xuất nhỏ đủ làm đổ cả một chuỗi dài miên man. Mà cứ sáu tháng, một năm, cơ quan đánh giá lại tái đánh giá. Cái đỉnh của nghiêm ngặt đó lại cũng khác nhau tùy thị trường. Tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ, EU, Đức, Nhật, Trung Quốc… là khác nhau và vào thị trường nào phải xin chứng chỉ của thị trường đó. Khó vậy nhưng kỳ vọng thị trường cũng đủ để các nhà sản xuất Việt Nam đầu tư công sức, như Vinamit, sữa Vinamilk và TH (một số mã sản phẩm, không phải tất cả), gạo ST của kỹ sư Hồ Quang Cua… Còn sản phẩm dán nhãn hữu cơ dễ dãi thì chưa nên tin vội.

Tiêu chuẩn cũng thay đổi với thời gian. Như trường hợp GlobalGAP. GlobalGAP là tiêu chuẩn thông dụng nhất của quốc tế, do một tổ chức tư nhân là chủ sở hữu, quy tụ hầu hết nhà kinh doanh nông sản châu Âu ở tất cả các khâu trên chuỗi giá trị nông sản, dành cho chăn nuôi, trồng trọt, từ đầu vào, giống, cho đến sản phẩm nông sản tươi. GlobalGAP ra đời năm 1998, trong thời kỳ khủng hoảng an toàn thực phẩm châu Âu những năm 1990. Đến nay GlobalGAP đã được hơn 100 nước công nhận và được áp dụng rộng rãi khắp thế giới. Nhưng nay chính các nhà sáng lập GlobalGAP cũng thấy là thời gian để đạt chứng nhận khá dài, chi phí cao, chi phí tái kiểm định hàng năm cũng cao thì nông dân các nước đang phát triển có nguy cơ không làm chứng nhận nổi, và bị bỏ lại đằng sau. Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao (HVNCLC), sau hai năm xây dựng bộ tiêu chí “HVNCLC – Chuẩn hội nhập” đã tiếp cận GlobalGAP và đề nghị với họ cùng xây dựng một tiêu chuẩn trung gian giữa VietGAP và GlobalGAP là LocalGAP nhằm giúp nông dân Việt Nam bắt đầu bước vào thị trường thế giới dễ hơn, rồi sau vài năm, khi đã chuẩn bị đủ điều kiện thì làm chứng nhận GlobalGAP.

LocalGAP là nhịp cầu nối tiêu chuẩn Việt Nam (VietGAP) với tiêu chuẩn thế giới (GlobalGAP). Nội dung các điều khoản, yêu cầu sẽ được hai bên cùng xây dựng; việc tư vấn, huấn luyện, đánh giá sẽ do Hội doanh nghiệp HVNCLC thực hiện; GlobalGAP sẽ hợp tác cùng một nhà đánh giá chứng nhận quốc tế giúp nông dân Việt đạt chứng nhận. Sau khi được chứng nhận, nhà sản xuất được cấp một mã số (GLN) xuất hiện trên trang web chính thức của GlobalGAP để các nhà mua hàng, bán lẻ thế giới có thể truy cập, kiểm tra tính xác thực và tình hình thực hiện tiêu chuẩn của nhà sản xuất Việt. Việc ký thỏa thuận hợp tác cơ bản giữa hội với GlobalGAP đã xong năm tháng qua, nay việc xây dựng nội dung bộ tiêu chí đang hoàn thiện để bắt đầu thực hiện từ năm 2019.

Hiện nay tiêu chuẩn dành cho nông sản, thực phẩm thì có nhiều loại: GMP và GMP+ dành cho thức ăn chăn nuôi; VietGAP, GlobalGAP và LocalGAP dành cho canh tác, chăn nuôi, trồng trọt cho đến khi ra sản phẩm nông nghiệp; còn HACCP là tiêu chuẩn thông dụng nhất nhằm kiểm soát ngăn ngừa rủi ro dành cho khâu chế biến, đóng gói, bảo quản… sản phẩm để đưa đến tay người tiêu dùng. Vấn đề truy xuất nguồn gốc như nói trên là một nội dung bắt buộc ngay trong tiêu chuẩn VietGAP và ngày càng trở nên quan trọng.

Cuối cùng, nghĩ về tiêu chuẩn, tôi cho rằng đây chính là cách quan niệm, cách thực hành và bảo vệ niềm tin của người tiêu dùng. Tiêu chuẩn do nông dân, doanh nghiệp tự nguyện lựa chọn, nên nếu tuân thủ không nghiêm túc là tự hủy hoại uy tín mình. Sau 20 năm xây dựng tiêu chuẩn “HVNCLC do người tiêu dùng bình chọn” chúng tôi tự thấy phải làm tiếp, song song, bộ tiêu chuẩn “HVNCLC – Chuẩn hội nhập” và cả hai đều đã được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp nhãn hiệu chứng nhận cho hội là cơ quan độc nhất được cấp lại cho doanh nghiệp. Về lâu dài đây là bộ tiêu chuẩn kép cần thiết cho doanh nghiệp giữ vững sức cạnh tranh.

Thiếu tiêu chuẩn thì không có chìa khóa mở cửa thị trường nhưng có đủ các tiêu chuẩn mà không có sự chấp nhận của thị trường thì cũng không bán được hàng. Nhận thấy xây dựng, thực hành tiêu chuẩn với nông dân và doanh nghiệp nhỏ là vô cùng khó, hội đã ký thỏa thuận với Bộ Khoa học và Công nghệ để cùng nhau giúp cho nông dân và doanh nghiệp nhỏ về bốn hoạt động: thay đổi tư duy về sự cần thiết của tiêu chuẩn; giúp lấy chứng nhận tiêu chuẩn; giúp thay đổi công nghệ phù hợp và giúp truyền thông, thương mại hóa sản phẩm. Thỏa thuận đã bắt đầu được thực hiện.

Cuộc cạnh tranh hội nhập ngày càng gay go và sức ép lên người nông dân ngày càng nặng nề. Hiểu ra phải làm theo tiêu chuẩn là điều khó, nhưng lấy được chứng nhận và quen dần, càng khó hơn. Chắc chắn người nông dân phải bước qua hai chặng khó, tham gia liên kết trong những tổ chức họ tự xây dựng và bắt đầu làm ăn đúng kỷ luật hơn.

Nguồn: thesaigontimes.vn

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.